W ostatnich latach w Unii Europejskiej stopniowo wprowadzane są nowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa pojazdów. Ich podstawą jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2144, określane jako General Safety Regulation, czyli w skrócie GSR, a potocznie także GSR2. Celem tych przepisów jest zwiększenie bezpieczeństwa kierowców, pasażerów oraz niechronionych uczestników ruchu drogowego, zwłaszcza pieszych i rowerzystów. Komisja Europejska wskazuje, że przepisy te od 7 lipca 2024 r. mają zastosowanie do wszystkich nowych pojazdów silnikowych sprzedawanych w UE, a wcześniej obejmowały nowe typy pojazdów od 2022 r.

Najważniejsze jest jednak to, że nie chodzi o obowiązek doposażania samochodów już używanych. Kierowca posiadający kilkuletni pojazd nie musi nagle montować w nim nowych kamer, czujników ani systemów wspomagania jazdy. Wymogi dotyczą przede wszystkim nowych pojazdów wprowadzanych do obrotu, homologowanych i rejestrowanych po raz pierwszy jako nowe pojazdy w Unii Europejskiej.

Etap pierwszy: od 6 lipca 2022 r. — nowe typy pojazdów

Pierwszy ważny etap rozpoczął się 6 lipca 2022 r. Od tej daty nowe wymagania zaczęły obowiązywać przede wszystkim przy homologacji nowych typów pojazdów. Oznaczało to, że producenci projektujący i wprowadzający na rynek nowe modele musieli uwzględniać określone systemy bezpieczeństwa już na etapie homologacji. Niemieckie Federalne Ministerstwo Transportu wskazuje ten termin jako początek etapu dla nowych typów pojazdów, natomiast 7 lipca 2024 r. jako termin dla wszystkich pojazdów rejestrowanych po raz pierwszy w ramach tego samego etapu wymagań.

W tej grupie wymagań znalazły się między innymi systemy, które później — od lipca 2024 r. — zaczęły dotyczyć wszystkich nowych pojazdów sprzedawanych w UE.

Etap drugi: od 7 lipca 2024 r. — wszystkie nowe pojazdy

Od 7 lipca 2024 r. nowe przepisy zaczęły obejmować nie tylko nowe typy pojazdów, ale zasadniczo wszystkie nowe pojazdy sprzedawane i rejestrowane po raz pierwszy w UE. To właśnie ten etap najczęściej pojawia się w przekazach medialnych. Komisja Europejska wskazała, że od tej daty wszystkie nowe pojazdy silnikowe, w tym samochody osobowe, dostawcze, ciężarowe i autobusy, muszą być wyposażane w określone systemy wspomagające bezpieczeństwo.

W przypadku wszystkich nowych pojazdów drogowych chodzi przede wszystkim o:

inteligentnego asystenta prędkości, czyli ISA — system wspierający kierowcę w przestrzeganiu ograniczeń prędkości. Nie przejmuje on prowadzenia pojazdu, ale informuje kierowcę, że przekroczył obowiązujący limit. System może korzystać z rozpoznawania znaków, danych mapowych albo innych źródeł informacji, a kierowca może go przełamać.

system wykrywania przeszkód podczas cofania — najczęściej kamera cofania albo czujniki, których zadaniem jest ograniczenie ryzyka potrącenia osoby lub najechania na przeszkodę za pojazdem.

system ostrzegania o senności i spadku uwagi kierowcy, czyli DDAW — rozwiązanie mające sygnalizować, że kierowca może tracić koncentrację albo wykazywać objawy zmęczenia.

sygnał awaryjnego hamowania — system świetlny ostrzegający innych uczestników ruchu, że pojazd gwałtownie hamuje. Może to być na przykład szybkie miganie świateł stop lub świateł awaryjnych, zależnie od przyjętego rozwiązania technicznego.

ułatwienie montażu blokady alkoholowej, czyli tzw. alcohol interlock installation facilitation — nie oznacza to, że każdy samochód musi mieć alkomat blokujący zapłon, lecz że pojazd ma być przygotowany konstrukcyjnie do łatwiejszego montażu takiego urządzenia, jeżeli będzie ono wymagane lub stosowane.

wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa pojazdu, ponieważ współczesny samochód jest coraz bardziej zależny od oprogramowania, komunikacji elektronicznej i aktualizacji systemów.

Dla samochodów osobowych i lekkich pojazdów dostawczych od tego etapu szczególne znaczenie mają również:

awaryjny system utrzymania pasa ruchu — system ostrzega kierowcę przed niezamierzonym opuszczeniem pasa albo granicy jezdni, a w określonych warunkach może również skorygować tor jazdy.

automatyczne hamowanie awaryjne AEB w pierwszym zakresie działania — w tym etapie chodzi zasadniczo o reagowanie na ryzyko zderzenia z pojazdem stojącym albo poruszającym się przed samochodem.

rejestrator danych zdarzeń, czyli EDR — urządzenie zapisujące określone dane związane ze zdarzeniem drogowym. Nie jest to kamera nagrywająca wszystko, co robi kierowca, lecz system zapisu wybranych danych technicznych, przydatnych między innymi w analizie wypadków i rozwoju bezpieczeństwa pojazdów.

W przypadku autobusów, autokarów i pojazdów ciężarowych od lipca 2024 r. wymagane są również systemy wykrywania i ostrzegania przed ryzykiem kolizji z pieszymi i rowerzystami znajdującymi się w pobliżu pojazdu oraz określone systemy monitorowania ciśnienia w oponach.

Etap trzeci: od 7 lipca 2024 r. dla nowych typów i od 7 lipca 2026 r. dla wszystkich nowych pojazdów

Kolejny etap można nazwać etapem „2026”, choć w rzeczywistości dla nowych typów pojazdów zaczął się wcześniej — od 7 lipca 2024 r. Natomiast dla wszystkich nowych pojazdów rejestrowanych po raz pierwszy obowiązuje od 7 lipca 2026 r.. W harmonogramie GSR odpowiada to tzw. etapowi C.

W tej grupie znajdują się między innymi:

zaawansowany system ostrzegania o rozproszeniu kierowcy, czyli ADDW — to bardziej zaawansowane rozwiązanie niż zwykłe ostrzeganie o senności. Ma pomagać wykrywać sytuacje, w których kierowca odwraca uwagę od drogi, na przykład z powodu korzystania z telefonu albo patrzenia poza obszar istotny dla prowadzenia pojazdu. Komisja Europejska wskazuje, że zaawansowane ostrzeganie o rozproszeniu kierowcy należy do środków wprowadzanych progresywnie między lipcem 2024 r. a styczniem 2029 r., przy czym dla nowych pojazdów etap ten przypada na lipiec 2026 r.

rozszerzony zakres automatycznego hamowania awaryjnego AEB — w pierwszym etapie system miał reagować przede wszystkim na ryzyko zderzenia z pojazdem z przodu, natomiast w kolejnym etapie ma obejmować również wykrywanie pieszych i rowerzystów.

udoskonalona ochrona niechronionych uczestników ruchu drogowego przy zderzeniu z przodem pojazdu — chodzi między innymi o poszerzenie strefy ochrony głowy pieszego lub rowerzysty w razie uderzenia w przód samochodu. To nie jest system ADAS w ścisłym znaczeniu, lecz wymaganie konstrukcyjne pojazdu.

wymagania dotyczące bezpieczniejszych i trwalszych opon — Komisja Europejska wskazuje je jako element środków wprowadzanych etapowo po lipcu 2024 r.

W praktyce oznacza to, że jeżeli tekst odnosi się do 2026 r., nie należy pisać, że „dopiero teraz wchodzą wszystkie systemy GSR2”. Lepiej napisać, że od 7 lipca 2026 r. zaczyna obowiązywać kolejny etap GSR2 dla wszystkich nowych pojazdów, obejmujący między innymi bardziej zaawansowane wykrywanie rozproszenia kierowcy oraz rozszerzone działanie AEB wobec pieszych i rowerzystów.

Etap czwarty: od 7 stycznia 2026 r. dla nowych typów i od 7 stycznia 2029 r. dla wszystkich nowych pojazdów ciężkich

Ostatni istotny etap dotyczy głównie autobusów, autokarów i pojazdów ciężarowych. Dla nowych typów pojazdów zaczyna obowiązywać od 7 stycznia 2026 r., a dla wszystkich nowych pojazdów rejestrowanych po raz pierwszy od 7 stycznia 2029 r..

W tym etapie najważniejsze są:

wymagania dotyczące lepszej bezpośredniej widoczności z kabiny pojazdu ciężkiego lub autobusu — celem jest ograniczenie martwych pól przed pojazdem i po jego bokach, szczególnie w relacji do pieszych i rowerzystów.

rejestratory danych zdarzeń dla autobusów, autokarów i ciężkich pojazdów użytkowych — dla samochodów osobowych i lekkich dostawczych EDR jest elementem wcześniejszego etapu, natomiast dla pojazdów ciężkich harmonogram przewiduje późniejsze terminy.

Najważniejsze doprecyzowanie

Dlatego poprawne ujęcie tematu powinno brzmieć mniej więcej tak:

Od 7 lipca 2024 r. wszystkie nowe pojazdy sprzedawane w Unii Europejskiej muszą spełniać kolejny etap wymagań wynikających z rozporządzenia GSR2. Część tych obowiązków dotyczyła nowych typów pojazdów już od 6 lipca 2022 r. Następne etapy są wdrażane od 7 lipca 2026 r. oraz — w odniesieniu głównie do pojazdów ciężkich i autobusów — od 7 stycznia 2029 r. Przepisy nie nakładają obowiązku doposażania samochodów już eksploatowanych, lecz dotyczą nowych pojazdów homologowanych, sprzedawanych i rejestrowanych po raz pierwszy w UE.

Podsumowanie dla kierowcy i instruktora

GSR2 nie oznacza, że starsze samochody nagle stają się nielegalne. Nie oznacza też, że każdy właściciel auta musi je doposażyć w nowe systemy. Oznacza natomiast, że nowe pojazdy będą coraz częściej wyposażane w rozwiązania wspomagające kierowcę: od asystenta prędkości, przez ostrzeganie o senności, po automatyczne hamowanie awaryjne i systemy wspierające utrzymanie pasa ruchu.

Dla instruktorów nauki jazdy to ważny sygnał. Nowoczesny kierowca musi umieć korzystać z systemów wspomagania, ale nie może oddawać im odpowiedzialności za własne decyzje. Asystent pasa ruchu nie zastępuje obserwacji. ISA nie zastępuje znajomości znaków. AEB nie pozwala jechać bez koncentracji. Kamera cofania nie zwalnia z obowiązku upewnienia się, czy manewr jest bezpieczny.

Technologia może pomóc. Ale bezpieczeństwo nadal zaczyna się od człowieka.
fg.